Taşımacılık Neden Stratejik Bir Karardır?
Küresel lojistik planlamasında, belgelerin hazırlanmasının ardından en kritik adım taşımacılık türünün ve taşıyıcıların seçimi ile taşıma yollarının belirlenmesidir. Bu alanda verilen kararlar; kurumsal stratejilerle uyumlu, riski kontrol altında tutan ve arzu edilen müşteri hizmet düzeyini sağlayacak nitelikte olmalıdır. Bunun yanı sıra taşımacılık planlamasına ilişkin kararlar taşıma maliyetlerini gereksiz yere yükseltmemelidir.
Taşımacılık; beş geleneksel taşımacılık türü kullanılarak gerçekleştirilmektedir: kara yolu, deniz yolu, demiryolu, hava yolu ve boru hattı. Her türün kendine özgü hizmet ve maliyet avantajı bulunmaktadır.
Taşımacılık Türleri
Kara Yolu Taşımacılığı
Kara yolu ile eşya taşımacılığı; gönderici ve taşıyıcı arasında yapılan sözleşme çerçevesinde, belirli bir bedel karşılığında malların kapıdan kapıya aktarmasız olarak teslimini sağlayan taşıma türüdür. Aynı zamanda diğer taşıma sistemlerini de destekleme özelliğine sahiptir.
Kara yolu taşımacılığının başlıca avantajları şunlardır:
- Esneklik: Raylı ya da deniz altyapısına bağımlı olmaksızın çok sayıda noktaya erişim
- Kapıdan kapıya teslim: Aktarma gereksinimini ortadan kaldırır
- Hız: Orta ve kısa mesafelerde en rekabetçi süreyi sunar
- Destekleyici rol: Diğer taşıma modlarının varış veya çıkış noktasında işletim süreçlerini tamamlar
Deniz Yolu Taşımacılığı
Deniz yolu taşımacılığı en eski taşımacılık modudur ve denizlerin yanı sıra nehir, göl, kanal ve diğer su yollarını da kapsamaktadır. Diğer taşımacılık modlarına göre daha ucuz olması, uluslararası ticarette hâlâ en yaygın taşıma türü olma özelliğini korumaktadır.
Temel özelliği olarak çok fazla miktarda eşya taşınmasına olanak tanıması, büyük hacimli yüklerde deniz yolunu vazgeçilmez kılar. Ancak yavaş işlemesi bu modun başlıca dezavantajını oluşturmaktadır. Dünya ekonomisinde yaşanan gelişmelere paralel olarak üretimin denizaşırı ülkelere kayması, deniz taşımacılığının hem artmasını hem de gelişmesini sağlamıştır.
Günümüzde limanlar önemli ticaret merkezleri haline gelmiştir. Limanların tüm diğer taşıma modları ile entegre olması ve gemi kapasitelerinin artması, intermodal taşımacılık uygulamalarını da yaygınlaştırmaktadır.
Demiryolu Taşımacılığı
Demiryolu taşımacılığı, kara modundaki taşımacılığın üç alt başlığından birini oluşturur. Düşük birim maliyeti ve büyük kapasite taşıma kapasitesiyle öne çıkan demiryolu; özellikle uzun mesafe ve yüksek hacimli yük taşımalarında rekabetçi bir alternatif sunar. Ağır sanayi ürünleri, tahıl ve yakıt gibi yükler bu modun en uygun müşteri segmentlerini oluşturmaktadır.
Hava Yolu Taşımacılığı
Hava yolu taşımacılığı, diğer taşımacılık modlarına kıyasla en pahalı ve en hızlı olan taşımacılık türüdür. İhracatçı ve ithalatçıların gönderileri başta olmak üzere zaman duyarlılığı yüksek tüm kargolar, hava yolu taşımacılığıyla uygun zamanda ve yöntemle ulaştırılmaktadır.
Hava yolu kargo taşımacılığında dikkat edilmesi gereken temel konular şunlardır:
- Uçak tip ve kargo kapasiteleri hakkında teknik bilgi
- Uluslararası hava yolu taşımacılığına ilişkin yasal düzenlemeler
- Tehlikeli madde sınıflandırması ve taşıma koşulları
- Mevcut kargo alanının en verimli biçimde değerlendirilmesi (ULD sistemleri: igloo, palet veya konteyner)
- Düzenli ve charter uçuş fırsatlarının optimizasyonu
Uluslararası kargo taşımacılığında önemli rol oynayan kuruluşların başında Uluslararası Hava Yolu Taşımacıları Birliği (IATA) ve Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı (ICAO) gelmektedir.
Boru Hattı Taşımacılığı
Boru hattı taşımacılığı; ham petrol, doğal gaz ve su gibi sıvı ve gaz halindeki ürünlerin taşınmasına yönelik sabit tesisatlar aracılığıyla gerçekleştirilen özel bir taşıma türüdür. Son derece düşük birim maliyeti ve kesintisiz akış kapasitesiyle boru hattı; enerji sektörü için stratejik bir altyapı unsuru haline gelmiştir.
Taşımacılık Türlerinin Karşılaştırması
| Taşıma Türü | Hız | Maliyet | Kapasite | Esneklik | Güvenilirlik |
|---|---|---|---|---|---|
| Kara yolu | Orta | Orta | Orta | Çok yüksek | Yüksek |
| Deniz yolu | Düşük | Çok düşük | Çok yüksek | Düşük | Orta |
| Demiryolu | Orta | Düşük | Yüksek | Düşük | Yüksek |
| Hava yolu | Çok yüksek | Çok yüksek | Düşük | Orta | Çok yüksek |
| Boru hattı | Düşük | Çok düşük | Yüksek | Çok düşük | Çok yüksek |
Taşıma Maliyeti
Taşıma maliyeti; malzemelerin, malların, mamullerin, enerji maddelerinin ve insan unsurunun yer değiştirmesi için yapılan harcamaların tamamıdır. Bu maliyet; yalnızca taşınan yüklerin ağırlık ve hacimleriyle ilişkilendirilen salt taşıma giderlerinden ibaret değildir.
Taşıma maliyeti; satın alınan girdilerin işletmeye getirilmesi, işletme içi süreçlerde ve müşteriye dağıtım aşamalarında yüklerin hareket ettirilmesi sırasında ortaya çıkan giderlerin toplamını kapsar. Bu bütünsel bakış açısı; lojistik yöneticilerin taşıma türü seçimini izole bir maliyet kalemi olarak değil, tedarik zincirinin genel maliyetiyle birlikte değerlendirmesini zorunlu kılar.
Taşımacılık Türü Seçiminde Belirleyici Faktörler
Doğru taşımacılık türünün seçimi; birden fazla kriterin eş zamanlı değerlendirilmesini gerektirir:
- Teslim süresi: Zaman duyarlılığı yüksek kargolarda hava yolu tercih edilir.
- Yük hacmi ve ağırlığı: Büyük hacimli yüklerde deniz veya demiryolu daha ekonomiktir.
- Ürün değeri: Yüksek değerli ürünler taşıma maliyetini daha kolay karşılayabilir.
- Varış noktası: Kara yolunun ulaşamadığı adalara deniz ya da hava yolu zorunlu hale gelir.
- Müşteri hizmet düzeyi: Müşterinin kabul ettiği maksimum teslim süresi belirleyicidir.
Önemli Noktalar
- Taşımacılık türü seçimi; kurumsal strateji, maliyet kontrolü ve müşteri hizmet düzeyini birlikte gözeten stratejik bir karardır.
- Beş geleneksel taşımacılık türü vardır: kara yolu (kapıdan kapıya, esnek), deniz yolu (en eski, en ucuz, yavaş), demiryolu (büyük kapasite, uzun mesafe), hava yolu (en hızlı, en pahalı) ve boru hattı (sıvı-gaz, sürekli akış).
- Deniz yolu taşımacılığı uluslararası ticarette en yaygın moddur; intermodal entegrasyon limanları ticaret merkezlerine dönüştürmüştür.
- Hava yolu kargo taşımacılığında IATA ve ICAO önemli düzenleyici kuruluşlar olarak öne çıkar.
- Taşıma maliyeti; yüklerin salt taşıma giderlerini aşar ve tedarik zincirinin tamamındaki hareket ettirme harcamalarını kapsar.
- Taşımacılık türü seçiminde teslim süresi, yük hacmi, ürün değeri, varış noktası ve müşteri hizmet düzeyi belirleyici kriterlerdir.
Temel Kavramlar
| Kavram | Tanım |
|---|---|
| Taşımacılık Modu | Yüklerin nakledildiği fiziksel altyapı ve araç seti; kara yolu, deniz yolu, demiryolu, hava yolu ve boru hattı |
| Intermodal Taşımacılık | Aynı yük biriminin (konteyner vb.) iki veya daha fazla taşıma modu kullanılarak kesintisiz taşınması |
| Kapıdan Kapıya Teslim | Gönderici adresinden alıcı adresine kadar tek bir taşıyıcının sorumluluğunda gerçekleştirilen aktarmasız dağıtım |
| ULD | Hava yolu taşımacılığında kargoların standart birime (igloo, palet, konteyner) dönüştürülmesi; Unit Load Device |
| Taşıma Maliyeti | Malların hareket ettirilmesi için katlanılan toplam gider; salt nakliye ücretinin ötesinde yükleme-boşaltma ve ara depolama maliyetlerini de içerir |
| Freight Forwarder | Uluslararası taşımacılıkta ihracat, ithalat ve transit yük süreçlerini koordine eden lojistik aracısı |
Başvurulabilecek Kaynaklar
- Coyle, J.J. vd. (2013). Supply Chain Management: A Logistics Perspective. Mason: South-Western Cengage.
- Koban, E. & Keser, H.Y. (2010). Dış Ticarette Taşımacılık. Bursa: Ekin Yayınları.
- Erdal, M. & Saygılı, M.S. (2007). Uluslararası Taşımacılık Yönetimi. İstanbul: UTİKAD Yayınları.
- Ballou, R.H. (2004). Business Logistics/Supply Chain Management (5th ed.). New Jersey: Prentice Hall.